Kitap Tanıtımı: ŞABAN ALİ DÜZGÜN – MÂTÜRÎDÎ’NİN DÜŞÜNCE DÜNYASI



Türkler İslam dinini seçerek uygarlık tarihinde büyük bir zaman dilimini ve coğrafyayı etkilemişlerdir. Türklerin Müslüman olma sürecine en büyük katkıyı ise İslam düşünce tarihine derin izler bırakan Mâtürîdîlik mezhebi sağlamıştır. İslam düşüncesi içerisinde "akılcı hadarî" din anlayışının en önemli temsilcilerinden biri olmasına karşın İmam Mâtürîdî'nin hayatı, eserleri ve düşünceleri yeterince araştırılmamıştır. İmam Mâtürîdî aklı, Allah'ın yeryüzündeki terazisi olarak görmektedir. Bu özelliğiyle Türk coğrafyasının yetiştirdiği yegâne kişiliklerden biri olarak bilinmektedir.

Peki, kimdir bu İmam Mâtürîdî? Ahmet Yesevi, Yunus Emre ve Hacı Bektaşi Veli gibi bilge kişilerin manevi hocaları olarak kabul ettikleri bilge bir öğretmendir. Yazdığı kitaplar ve akılcı felsefesi ile büyük bir din âlimidir. Hoşgörülü, objektif ve çağdaş görüşleri sebebiyle Türkler arasında çok fazla saygı görmektedir. Gerçek bir imanın kör bir inançla değil Allah'ın verdiği zekâyı da kullanarak mümkün olacağını savunan bir âlimdir. Akıl ve inanç arasında bir denge olması gerektiğini savunan düşünceleri ile kendi döneminde yetişen halifelere danışmanlık yapmıştır (TRT AVAZ, 2016).

İmam Mâtürîdî ve Mâtürîdîlik mezhebini anlatan pek az kaynak bulunmaktadır. “Mâtürîdî’nin Düşünce Dünyası” Şaban Ali Düzgün editörlüğünde Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları Bilimin ve Felsefenin Doğulu Öncüleri Dizisi'nin üçüncü kitabı olarak yayımlanmıştır. Kitap İmam Mâtürîdî’yi din ve dünya anlayışından Kur'an tasavvuruna, akıl ve vahiy kavrayışından tarih ve toplum yasalarına, siyaset kültürü ve yönetim erkinden ahlak kavramına kadar uzanan çeşitli konulardaki fikir ve görüşlerini yansıtmaktadır. Bu editöryal çalışma İmam Mâtürîdî'nin düşünce dünyasını güncelleştirmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca coğrafyamızın yetiştirdiği yeni âlimlere araştırma kapıları açarak, bizlerin dinî düşünce dünyalarına katkı sağlaması hedeflenmiştir. Eserde, ağırlıklı olarak İmam Mâtürîdî'nin Te'vîlatu'l-Kur'an ve Kitâbu't-tevhîd isimli Kur'an yorumlarının yer aldığı eserlerinden yararlanılmıştır. Bu eseler muhteşem bir din felsefesini, kelam ve fıkıh konularını anlatmaktadır.

“İnsan şunu da bilir ki kendisine düşünmemeyi telkin eden his şeytani vesveseden başka bir şey değildir; çünkü böyle bir davranış ancak şeytanın işi olabilir, amacı da kişiyi aklının ürününü toplamaktan alıkoymak, fırsatları değerlendirmesine ve arzusuna ulaşmasına vesile olan bu ilahi emaneti kullanmak konusunda onu korkutmaktır.” (Mâtürîdî, Kitabu’t-Tevhid, 172)

Uygarlıklar üzerine kafa yoran, insanlığın geleceği hakkında düşünen İmam Mâtürîdî benzeri düşünürlerin birtakım tespit ve uyarılarıyla “yeni bir uygarlık” konusunda bizlere fazla gecikmeden harekete geçilmesi gerektiğini öğütlemektedir. Yeni bir medeniyet tasavvuru için İmam Mâtürîdî ve Mâtürîdî düşünce ideal bir başlangıç noktasıdır. Kendi varlığının farkında olan bir kimse, öncelikle sahip olduğu bilginin dış dünyadaki gerçeklerle ne kadar örtüştüğünü, ürettiği kavramların ve bilgisinin ne kadar güvenilir olduğunu sorgulamak ihtiyacı hissedecektir (Onat, 2016). Bu ihtiyaç insanın yaradılışından kaynaklanmaktadır. "Duyular ötesinde olanı bilmek ancak duyular âleminin kılavuzluğu ile mümkündür" diyen İmam Mâtürîdî'nin anlatıldığı bu eseri her Türk okumalıdır.

İyi okumalar.

Kaynakça

Onat, H. (2016). www.hasanonat.net. http://www.hasanonat.net/index.php/107-yeni-bir-islam-medeniyeti-icin-maturidi-ve-maturidiligin-oenemi adresinden alınmıştır
TRT AVAZ. (tarih yok). https://www.youtube.com/watch?v=dRzIivZ__Qs adresinden alınmıştır
TRT AVAZ. (2016). https://www.youtube.com/watch?v=dRzIivZ__Qs adresinden alınmıştır